High Definition TV nedir?27.02.2008

Yüksek Çözünürlüklü (High-definition) Televizyon

High definition televizyon (HDTV), mevcut televizyon formatlarının (NTSC, SECAM, PAL) izin verdiği çözünürlükten daha yüksek çözünürlükte televizyon yayıncılığına, ve bu yayınları izleyebilen televizyonlara verilen addır. HDTV dijital olarak yayınlanır, bu nedenle de bazan dijital televizyon (DTV) ile karıştırılmaktadır.

Tarihsel gelişimine bakacak olursak high definition televizyon 1930?lu yıllarda geliştirilen televizyon standartlarında, daha eski sistemler ile aradaki farkı belirtmek amacıyla kullanılmıştır. Ancak çok geçmeden TV?nin mucidi John Logie Baird 1000 ve üzeri TV satırlı televizyonu geliştirmiş ve o tarihlerde bile bunun ancak onbeş yirmi yıl sonra kullanılabileceğini düşünmüştür. Ne yazık ki televizyon yayıncılığı John Logie Baird?in öngördüğü hızla gelişememiş ve bu süreç günümüze kadar uzamıştır.

Notasyon
HDTV ile ilgili detaylara girmeden önce televizyon yayıncılığında sıkça kullanılan aşağıdaki  terimleri açıklamak faydalı olacaktır.

Görünü çözünürlüğündeki satır sayısı
Progressif (p) veya Interinterlaced (i) alanlar
Saniyedeki resim veya alan sayısı

Örneğin 720p60 demek; 1280x720 piksel çözünürlüklü, progressif kodlanmış ve saniyede 60 resim içeren bir görüntü demektir. 1080i50 ise 1920x1080 piksel çözünürlüklü, interlaced kodlanmış ve saniyede 50 alan (25 resim) içeren görüntüyü tarifler. Çoğunlukla saniyedeki resim veya alanı belirten rakamlar yazılmaz ve 720p veya 1080i şeklindeki kısa notasyon tercih edilir.

Saniyedeki resim veya alan sayısı da benzer şekilde çözünürlük olamksızın tanımlanabilir. Örneğin 24p saniyede 24 progressif resim anlamına gelirken 50i saniyede 25 interlaced resim anlamına gelir.

Çoğu HDTV sistemi standart çözünürlük ve saniyedeki resim ya da alan oranını  destekler. Bunların en yaygın kullanılanları aşağıdaki resimde gösterildiği gibidir:

Şekil1: Standart çözünürlükler

NTSC 720x480 çözünürlüğündedir.

Saniyedeki resim/alan sayıları
24p (Sinematik film)
25p
30p
50p
60p
50i (PAL)
60i (NTSC)

SDTV (Standart TV)  ile karşılaştırma
HDTV, SDTV?nin en az iki katı çözünürlüğe sahiptir, bu sayede analog TV veya DVD ile karşılaştırıldığında çok daha detaylı görüntüler elde edilir.

Yakından bakacak olursak:

Yayın Formatları
Yayın için en uygun format, kayıt için kullanılacak medya ve görsel içeriğe bağlıdır. Yani yüksek çözünürlük, çoğunlukla mevcut bant genişliğinden daha yüksek bir bant genişliğine ihtiyaç duyabilir. Mevcut bant genişliğinde istenilen çözünürlüğe erişebilmek için tüm HDTV sistemlerinde kayıplı sıkıştırma tekniği kullanılır ve bu da resim kalitesinin bozulması demektir.

Sinematik Film sinemaya yönelik bir formattır, yüksek çözünürlüklüdür ve saniyede 24 resim içerir. Mevcut bant genişliğine, sahnelerdeki detay ve hareketlilik miktarına göre görüntü transferi için optimum format 720p24 veya 1080p24?tür. Film saniyede 25 resim veya 50 alan formatına dönüştürlmek için %4 hızlandırılabilir ya da  3:2 düşürme (pulldown) tekniği ile saniyede 60 resime dönüştürülebilir. Ancak bu teknik saniyede 30 resim kullanan NTSC sistemin tersine, sadece PAL sistem kullanan ülkelerde kullanılabilir.

Betacam gibi video kaset üzerine yapılan daha eski (HDTV-öncesi) kayıtlar 480i60 veya 576i50 formundadırlar. Bunlar 720i gibi daha yüksek çözünürlüklere dönüştürülebilirler, ancak daha yaygın 720p formatına dönüştürmek için, interlaced formatın progresif formata çevrilmesi, görüntü kalitesini bozmakta veya gerçekte görüntünün nihai çözünürlüğünü düşüren ilave filtrelemeler gerektirmektedir.

Sinematik olmayan HDTV video kayıtları ise genellikle 720p veya 1080i formatında kaydedilirler. Bu format genellikle görüntüleri yayınlayacak şirketin bu görüntüleri nasıl yayınlayacağına (TV yayını olarak mı, yoksa HD medya üzerinde mi?) bağlıdır ve buna göre görüntü formatının seçimine başka değişik faktörler etki eder. Genellikle 720p formatı progresif alanlar kullandığından hızlı hareketler içeren sahnelere daha uygundur. 1080i formatı interlaced alanlar kullandığından hızlı sahnelerde görüntü kalitesi bozulmalarına sebebiyet vermektedir. Ayrıca 720p daha az yer kaplaması ve daha az görüntü çözümleme (decoding) ihtiyacı olması nedeniyle HD Video görüntülerinin internet üzerinden dağıtımında da kullanılmaktadır. Bununla birlikte bir diğer neden de çoğu kullanıcının 720p görüntüsünü (1280x720) rahatlıkla 400$ ve altında satın alınabilecek 1280x1024 çözünürlüklü bir LCD monitörde görüntüleyebileceği, buna karşılık çok azının, 1080i görüntüsünü (1920x1080) doğal olarak görüntüleyebilecek bir monitöre 1000$ ve üzeri bir bütçe ayırıp sahip olabileceğidir.

Amerika?da yayın yapan televizyon şirketlerine bakacak olursak FOX, ABC ve ESPN 720p formatında yayın yapmakta iken, NBC, Universal-HD, CBS, HBO-HD, INHD, HDNet ve TNT 1080i formatında yayın yapmaktadır.